Pneuma
- Begrip
- Geschiedenis
- Gnostiek
- Kartharen
- Heden
Pneumatici
Pneumafoon
Pneumatisch Dance Trio
Pneumatologie
Lichaam geest probleem
Pneuma (art-collective)
Pneumatica (gereedschap)
Verantwoording
Pneuma is het griekse woord voor adem of geest. De oorspronkelijke betekenis zoals pneuma aan het begin van de jaartelling gebuikt werd, was die van de vitale levensenergie, letterlijk, als een gas dat in de holtes in de hersenen zit en verantwoordelijk is voor het denken, de waarneming en de motoriek. Bij de geboorte krijgt men deze levensenergie mee en door adem te halen ververst deze energie zich. De lever speelde een cruciale rol in het fysische proces; de ingeademde lucht werd door de lever naar het hart getransporteerd, waarna het hart de hersenen voorzag van het kostbare goedje. Het zenuwstelsel distribueerde de pneuma vervolgens naar de rest van het lichaam.
Engelen bestaan trouwens uit zuivere pneuma.

De ideeën over het functioneren van het lichaam omstreeks het jaar 0 verschilde veel van de moderne inzichten in de anatomie ; Toendertijd dacht men dat het menselijk lichaam bestond uit de lichaamssappen zwarte gal, gele gal, bloed en slijm.
De verhoudingen tussen deze sappen gaven verschillende karaktertypes aan, zoals het sanguinisch, flegmatisch, cholerisch en het melancholische menstype. Waren de verhoudingen niet meer goed dan werd je ziek. Om mensen te genezen werd dan ook wel de aderlating toegepast om de verhoudingen tussen de lichaamssappen weer in evenwicht te krijgen. Vanuit dit gezichtspunt veel minder onzinnig dan het ons heden ten dage voorkomt.

Ten tijde van Aristoteles werd gedacht dat de geest en lichaam tegenover het intellect geplaatst moesten worden, in tegenstelling tot het dualisme dat later, sinds Descartes (17de eeuw) opgang doet, waar het lichaam tegenover de geest geplaatst werd. Het intellect in het Romeinse rijk werd als onsterfelijk en onstoffelijk gezien, het waarnemen en herinneren werden met materie in verband gebracht. Materie was veel minder zielloos dan we heden ten dage denken. Alle materie bestond volgens Aristoteles uit de basiselementen aarde, water, lucht en vuur met de eigenschappen vochtig<->droog en/of koud<->warm.

Het christendom was aan het begin van de jaartelling niet zo uitgekristalliseerd als nu, in de zin van dat het geloof als absolute waarheid werd gezien met een allesbepalende god.
Naast de christenen was er een groep te onderscheiden die als "gnostici" aangemerkt kan worden. Daarnaast bestond er nog een religieuze groepering aangeduid als de stoïcijnen.
Kenmerkend voor de gnosticus is dat deze niet afhankelijk wil zijn van de materieële wereld en deze dan ook afwijst. De basis voor deze afwijzing was het idee dat er twee gelijkwaardige goden bestonden, de goede god die de geest representeerde en een slechte god die de materie beheerste. Pneuma was volgens hen de manifestatie van de vereniging met de goede, geestelijke god. Beide goden hadden evenveel invloed, maar slechts door de ontworsteling aan de materiele wereld kon het doel bereikt worden één met de goede god te worden.
Voor hen die slaagde in deze opzet was het Pleroma bereikbaar. Een vergeestelijkte wereld, die door reïncarnatie bereikbaar was.

De stoïcijnen stonden een andere wijze van leven voor, waarbij het bereiken van de totale gemoedsrust als einddoel werd gezien. De begeerte werd als de draak gezien die verslagen moest worden. Wie alle verlangens liet varen kon niet meer teleurgesteld worden.
Dit idee was voor de gnostici niet acceptabel want zij wilden juist wel geraakt worden, en wel door liefde. Zij wilden een spiritueel vrij mens worden, bewogen door deze liefde.

Voor de christenen was het lijden, de dood en wederopstanding van Jezus Christus de basis voor het geloof en zij kenden daaraan een betekenis van verschijning van Jezus voor de mensheid aan toe. Voor de gnostici was dit geloof te dogmatisch en te onveranderlijk. Daar de wereldlijke macht zich meer met het beter beheersbare christendom inliet, werd de gnostici al snel voor ketters uitgemaakt.

De gnostici onderscheiden drie menstypes:
  • De hylici - versteende mensen
  • De psychici - bewogen maar onderkennen dit
  • De pneumatici - bevrijd door de liefde
De hylici (materialisten in het grieks) hebben een onwrikbaar geloof in waarden buiten zichzelf. Dit geloof is onveranderlijk en snijdt hem (haar) af van elke bewogenheid ten aanzien van waarden die binnenin kunnen bestaan.
De psychici zijn wel in staat hun eigen bewogenheid waar te nemen maar kunnen er niets mee doen. Dit type mens redeneert alle gevoelens weg en doet ze af als "niet serieus te nemen". Zij hopen op het moment dat ze vrij zijn van alle lastige en verwarrende gevoelens.
De pneumatici zijn geestelijk vrij; zij laten zich bewegen door de liefde en kunnen de geest laten bewegen naar waar 'ie wil. Hij/zij kan zijn bewogenheid inzetten naar het handelen in de wereld. Het ervaringsweten wordt aangeduid met het begrip "gnosis".
Onnodig te zeggen dat elk verstandig mens een pneumaticus wil zijn.

De laaste groepering die zich door de gnostiek lieten inspireren waren de Katharen die in de 12 en 13de eeuw in Zuid-Frankrijk leefden. Deze groepering is door Augustinus uitgeroeid vanwege vermeend ketterse denkbeelden.
Overigens is de legende van de heilige graal ook in de tijd van de Katharen te plaatsen. Er is voor het eerst melding gemaakt van de graal in 1190 in de onvoltooide verzenbundel "Perceval le Gallois on le conte du Graal" van Chrétien de Troyes. Onder de graal verstaat men doorgaans de kelk waaruit Jezus tijdens het laatste avondmaal gedronken heeft. Ook zou het bloed dat tijdens de kruiziging gevloeid is, hierin zijn opgevangen. Volgens de overlevering is de beker begraven in een gehucht dat Rennes-le-Château heet in de provincie Languedoc in het zuiden van Frankrijk. Soms wordt ook beweerd dan een neef van Jezus, Josef van Aritmea de beker naar Engeland heeft vervoerd, waarna de graal is ingemetseld in een pilaar.
Tegenwoordig wordt de graal ook wel in een meer symbolische kontekst begrepen, als zijnde een eigen doel wat nagestreeft kan worden. In het new-agetijdperk wordt veelal teruggegrepen op oude waarden, zodat de mythologieën nieuw leven ingeblazen is. Toch is de gnostische levensvisie niet makkelijk te doorgronden wanneer er twee millenia van christelijke overheersing overbrugd moeten worden. Niet de achterliggende idee is abstrakt maar vooral de waarden van de christelijke cultuur zijn niet uit te wissen bij de 20ste eeuwse mens.

Mocht u zich willen laten inspireren door hedendaagse pneumatici, kunt u het Pneumatisch Dance Trio inhuren. De heren, overerfers van de troubadourtraditie, maken door middel van hedendaagse muziek een vertaalslag naar de immer werkzame werkelijkheid van voor de verlichting. De materie wordt slechts als hulpmiddel gebruikt om het doel, de gnosis te bereiken. een volkomen vrije geest. U wilt toch ook niet voor hylicus uitgemaakt worden?!

Hoe gaat het proces in z'n werk?
Stel, u luistert naar een goed brokje muziek uit de koker van het Pneumatisch Dance Trio; eerst treedt de herkenning in naar een lang vervlogen gedachtegoed, deze fase wordt ook wel eens voorgesteld als een tunnel met een helder schijnend licht. U ervaart een onbegrijpelijk maar medogenloos geluksgevoel. U moet kiezen: A. grijp ik deze kans of B. maak ik me er met een Jantje van Leiden ervanaf. U kiest. Bij keuze B hoeft er niets meer uitgelegd te worden. Keuze A plaatst u in het schemergebied van het absolute heden. De rede verliest. Gevoel verheft u boven de materie. De krachten zoals gevoeld door de gnostici worden werkelijkheid. Openheid en onvoorwaardelijke liefde maken zich van u meester. Zoals gebruikelijk bevindt u zich nu in een, wat algemeen gezien wordt als, trancetoestand. Ook dit is niet vreemd, bij veel rituelen worden ervaringen als deze gebruikt om een helder (zij het gevoelsmatig) inzicht te verkrijgen in motieven, bedoelingen en werkwijzen van Zij-Die-Onnoembaar-Zijn. De trance is een tijdloos perspectief voor het ervaren van de gnosis. Dat u zich later het hoe en waarom afvraagt, kunt u gevoegelijk beschouwen als irrelevant. U heeft beleeft en een nieuwe levensfase is begonnen. Voor iedereen betekent zo'n ervaring iets anders, regels zijn er bijvoorbeeld niet voor, gelijk een pneumaticus bent u nu behebt met de eeuwige verlichting. Dit slechts door uw eigen inzichten en de alom aanwezige liefde.